Ryczałt czy liniowy — co się bardziej opłaca w 2026

Ryczałt — jak działa

Ryczałt ewidencjonowany to podatek od przychodu. Nie odliczasz kosztów uzyskania przychodu — płacisz procent od tego, co wpłynęło na konto (pomniejszone o VAT, jeśli jesteś VATowcem).

Kluczowe cechy ryczałtu w 2026:

• Stawki od 2% do 17%, zależne od rodzaju działalności (PKD)
• Najczęstsze stawki dla B2B: 8,5% (usługi), 12% (programowanie, IT), 15% (doradztwo, marketing)
• Brak możliwości odliczenia kosztów uzyskania przychodu
• Składka zdrowotna zryczałtowana — trzy progi zależne od rocznego przychodu (ok. 420, 700 lub 940 zł miesięcznie w 2026)
• Możliwość odliczenia 50% zapłaconej składki zdrowotnej
• Uproszczona ewidencja przychodów (bez KPiR)

Ryczałt jest prosty w obsłudze i atrakcyjny przy niskich kosztach. Ale brak odliczenia kosztów to poważna wada, jeśli wydajesz dużo na prowadzenie działalności.

Liniowy — jak działa

Podatek liniowy to stała stawka 19% od dochodu, czyli od przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania przychodu. Nie ma progów, nie ma kwoty wolnej — ale możesz odliczać wszystkie uzasadnione koszty działalności.

Kluczowe cechy liniowego w 2026:

• Stała stawka 19% od dochodu
• Pełne odliczenie kosztów uzyskania przychodu
• Brak kwoty wolnej od podatku
• Składka zdrowotna: 4,9% dochodu (minimum ok. 315 zł miesięcznie)
• Odliczenie składki zdrowotnej od podstawy opodatkowania do limitu 12 900 zł rocznie
• Prowadzenie KPiR (Księga Przychodów i Rozchodów) lub księgi rachunkowej

Liniowy daje przewidywalność i pełną kontrolę nad kosztami. Im wyższe koszty, tym niższy dochód, tym niższy podatek i niższa składka zdrowotna.

Kiedy ryczałt wygrywa

Ryczałt jest korzystniejszy od liniowego w określonych warunkach. Im więcej z poniższych punktów spełniasz, tym większa szansa, że ryczałt wygra:

• Twoje koszty uzyskania przychodu są niskie — poniżej 20–30% przychodu
• Twoja stawka ryczałtu jest niska — 12% lub mniej
• Nie planujesz dużych zakupów (sprzęt, samochód, remont biura)
• Twój przychód jest na tyle wysoki, że składka zdrowotna na liniowym (4,9% dochodu) byłaby wyższa niż zryczałtowana na ryczałcie
• Cenisz prostotę — ryczałt wymaga prostszej ewidencji

Typowy profil: freelancer IT na B2B, przychód 15–25 tys. zł miesięcznie, koszty poniżej 2 000 zł, stawka ryczałtu 12%. W takim scenariuszu ryczałt zwykle oszczędza od kilku do kilkunastu tysięcy złotych rocznie w porównaniu z liniowym.

Sprawdź na swoich liczbach w kalkulatorze JDG 2026.

Kiedy liniowy wygrywa

Podatek liniowy staje się korzystniejszy, gdy koszty zaczynają odgrywać istotną rolę. Liniowy wygrywa, gdy:

• Koszty uzyskania przychodu przekraczają 30–40% przychodu
• Stawka ryczałtu dla Twojej działalności wynosi 15% lub więcej
• Masz duże wydatki na samochód w leasingu, sprzęt, narzędzia, podwykonawców
• Potrzebujesz odliczać VAT od dużych zakupów (choć VAT działa niezależnie od formy PIT)
• Chcesz odliczać składkę zdrowotną od podstawy opodatkowania (do 12 900 zł rocznie)

Typowy profil: konsultant lub właściciel małej firmy usługowej, przychód 20–30 tys. zł miesięcznie, koszty 6–10 tys. zł (podwykonawcy, samochód, biuro, narzędzia). Na ryczałcie zapłaciłby podatek od pełnych 20–30 tys., na liniowym tylko od 10–20 tys.

Porównanie na przykładach

Przykład 1: Programista, 15 000 zł/mies., niskie koszty

Przychód roczny: 180 000 zł. Koszty: 1 500 zł/mies. (18 000 zł/rok). Stawka ryczałtu: 12%.

• Ryczałt: podatek 12% x 180 000 = 21 600 zł. Składka zdrowotna zryczałtowana ok. 8 400 zł/rok (po odliczeniu 50%). Łącznie ok. 30 000 zł.
• Liniowy: dochód 162 000 zł. Podatek 19% x (162 000 - 12 900 odliczenie zdrowotnej) = ok. 28 300 zł. Składka zdrowotna 4,9% x 162 000 = 7 938 zł. Łącznie ok. 36 200 zł.
• Wynik: ryczałt oszczędza ok. 6 200 zł rocznie.

Przykład 2: Konsultant, 20 000 zł/mies., wysokie koszty

Przychód roczny: 240 000 zł. Koszty: 8 000 zł/mies. (96 000 zł/rok). Stawka ryczałtu: 15%.

• Ryczałt: podatek 15% x 240 000 = 36 000 zł. Składka zdrowotna ok. 11 300 zł/rok (po odliczeniu 50%). Łącznie ok. 47 300 zł.
• Liniowy: dochód 144 000 zł. Podatek 19% x (144 000 - 12 900) = ok. 24 900 zł. Składka zdrowotna 4,9% x 144 000 = 7 056 zł. Łącznie ok. 31 950 zł.
• Wynik: liniowy oszczędza ok. 15 350 zł rocznie.

Przykład 3: Specjalista, 12 000 zł/mies., średnie koszty

Przychód roczny: 144 000 zł. Koszty: 3 500 zł/mies. (42 000 zł/rok). Stawka ryczałtu: 12%.

• Ryczałt: podatek 12% x 144 000 = 17 280 zł. Składka zdrowotna ok. 8 400 zł/rok. Łącznie ok. 25 680 zł.
• Liniowy: dochód 102 000 zł. Podatek 19% x (102 000 - 12 900) = ok. 16 929 zł. Składka zdrowotna 4,9% x 102 000 = 4 998 zł. Łącznie ok. 21 927 zł.
• Wynik: liniowy oszczędza ok. 3 750 zł rocznie. Ale przy kosztach poniżej 2 500 zł/mies. ryczałt zaczyna wygrywać.

Wniosek: próg, przy którym liniowy zaczyna wygrywać z ryczałtem, zależy od trzech zmiennych — stawki ryczałtu, poziomu kosztów i składki zdrowotnej. Nie da się podać jednej uniwersalnej liczby.

Składka zdrowotna — decydujący czynnik

Składka zdrowotna w 2026 roku to często ten element, który przesądza o wyniku porównania. Na ryczałcie jest zryczałtowana i relatywnie niska. Na liniowym wynosi 4,9% dochodu, ale można ją częściowo odliczyć.

Kluczowa różnica: na ryczałcie składka nie rośnie proporcjonalnie do przychodu (są trzy progi), a na liniowym rośnie razem z dochodem. Przy wysokim dochodzie i niskich kosztach różnica w składce zdrowotnej może wynosić nawet kilka tysięcy złotych rocznie na korzyść ryczałtu.

Z drugiej strony, jeśli masz wysokie koszty, Twój dochód (podstawa składki na liniowym) jest niższy, a składka zdrowotna na liniowym odpowiednio mniejsza.

Pełne wyjaśnienie zasad składki zdrowotnej na każdej formie znajdziesz w Jak liczyć składkę zdrowotną w JDG.

Najczęstsze błędy

Patrzenie tylko na stawkę

12% ryczałtu brzmi lepiej niż 19% liniowego. Ale ryczałt liczy się od przychodu, a liniowy od dochodu. Jeśli masz 40% kosztów, efektywna stawka liniowego od przychodu to 19% x 60% = 11,4%. Mniej niż 12% ryczałtu.

Ignorowanie składki zdrowotnej

Porównanie samego podatku to za mało. Składka zdrowotna to dodatkowe kilka do kilkunastu tysięcy złotych rocznie i jej mechanizm jest zupełnie inny na ryczałcie i liniowym. Porównanie bez niej jest niepełne.

Zapominanie o kosztach samochodu

Samochód w leasingu to jeden z najczęstszych kosztów w JDG. Na ryczałcie nie odliczysz rat leasingu, paliwa ani eksploatacji. Na liniowym — tak. Jeśli samochód kosztuje Cię 3 000 zł miesięcznie, to 36 000 zł rocznie nieodliczonych kosztów.

Brak przeliczenia co roku

Przychody i koszty zmieniają się z roku na rok. Forma, która była optymalna w zeszłym roku, może nie być optymalna w tym. Warto przeliczyć przed 20 lutego każdego roku.

Podsumowanie

Ryczałt i liniowy to dwie dobre formy opodatkowania, ale dla różnych sytuacji. Ryczałt wygrywa przy niskich kosztach i korzystnej stawce. Liniowy wygrywa przy wysokich kosztach i droższych stawkach ryczałtu.

Klucz do dobrej decyzji: nie patrzeć na samą stawkę podatkową, ale na łączne obciążenie — podatek plus składka zdrowotna, z uwzględnieniem kosztów. A najlepiej — policzyć na konkretnych liczbach w kalkulatorze.

Pamiętaj: zmiana formy jest możliwa raz w roku, do 20 lutego. To niewiele czasu na decyzję, która wpływa na cały rok podatkowy.

FAQ